Poradnik dla miłośników koni

Dziś odpowiedź na pytanie od czytelniczki:

zastanawiam się nad kupnem obuwi skórzanych, jakiejś lepszej firmy i takie porządniejsze, z dobrej gatunkowo skóry , żeby już zakupić takie na dłużej, i mam dylemat, ponieważ zauważyłam iż coraz wiecej osób, nawet profesjonalnych jeźdźców nosi sztyblety ze sztylpami. Zawsze myślałam, że oficerki są wygodniejsze a teraz już sama nie wiem:D dotychczas jeździłam w oficerkach gumowych, dlatego chcialabym zaczerpnąć porady co lepsze?

Sztyblety (jodhpur) są to krótkie (nad kostkę) buty z płaską podeszwą i niewielkim obcasem przeznaczone do jazdy konnej. Sztylpy (czapsy) to zapinane na łydkę i opinające sztyblety cholewy skórzane. Mogą być ze skóry licowej lub zamszowe. Sztyblety i sztylpy są używane zamiast wysokich butów do jazdy konnej, czyli oficerek.

Osobiście preferuję oficerki, ale z wygodą różnie bywa. Sztyblety są na pewno wygodniejsze do chodzenia - zwłaszcza latem. Zanim się na konia wsiądzie trochę się trzeba nabiegać, a sztylpy można zapiąć przed samym wsiadaniem i noga się tak nie poci, jak w oficerkach. Nie jestem jednak pewien, czy sztyblety tak dobrze trzymają kostkę, jak oficerki ( a to dość istotne w skokach i krosie). Na pewno tańszą opcją są sztyblety i sztylpy (tu uwaga - na zawody tylko ze skóry licowanej (błyszczącej)). Na pewno będą dużo przyjemniejsze od gumowych. Ze względów finansowych polecałbym sztyblety. Jak sporo biegasz po stajni przed i po jeździe, to też warto sztyblety wybrać. Jest to istotne gdy jeździ się na więcej niż jednym koniu. Inną niedogodnością jest problem z poprawnym zapięciem ostróg na sztylpach z powodu zatrzasku, który często uniemożliwia poprawne ustawienie ostrogi. Najczęściej widzi się ostrogi zadarte do góry lub zapięte zbyt nisko - niemal na obcasie. Dodatkowo częstym problemem są psujące się zamki w sztylpach.

Nareszcie nadeszła długo oczekiwana wiosna i rozpoczyna się sezon zawodów WKKW i otwartych w skokach przez przeszkody. Trenując i startując na otwartym terenie powinniśmy zaopatrzyć się w hacele. Na ogół podkowy mają już gotowe otwory na hacele, ale warto o tym powiedzieć podkuwaczowi, żeby nie było niespodzianki. Standardowo otwory są wielkości 3/8″, ale bywają też mniejsze dla małych kucy.

Przypomnę, że hacele to metalowe bolce wkręcane w spód podkowy, które z jednej strony zakończone są gwintem, a z drugiej wystającym „łebkiem”. Hacele bardzo przydają się podczas treningów, gdy kłusujesz i galopujesz po trawie, na której twój koń może się poślizgnąć, czy po deszczu kiedy grunt jest bardziej śliski. Hacele najczęściej używane są w WKKW, skokach, powożeniu, rzadziej w ujeżdżeniu.

Hacele pozwalają koniowi skakać pewniej na śliskim podłożu.

Często zastanawiamy się, jakich haceli użyć, jeśli pada deszcz lub jeśli nie pada, na podłoże trawiaste lub piaszczyste, na kros. Przede wszystkim musimy wiedzieć, po jakim podłożu będziemy jeździć, gdyż od tego zależy rodzaj używanych haceli.

Rodzaje haceli

Są trzy podstawowe typy haceli:

1. Hacele na drogę (ogólnie na podłoże twarde, na drogi szutrowe, zbitą suchą ziemię)

2. Hacele na trawę (na podłoże śliskie, pod którym jest dość twardo)

3. Hacele na błoto (podłoże miękkie)

Nie ma między nimi bardzo wyraźnych granic. Hacele na drogę są krótkie, 4- lub 6-kątne, tępe. Hacele na trawę są dłuższe, ostro zakończone, aby mogły się wbijać w twardy grunt. Hacele na błoto są grube i długie, czasem ostro zakończone, a czasem zaokrąglone lub płaskie.

Są jeszcze hacele, które rzadko używane są w jeździectwie - na lód (krótkie ostro zakończone) oraz na śnieg w kształcie litery H.

Wkręcanie haceli

Wkręcanie haceli jest łatwe, ale wymaga pewnej wprawy. Jeżeli w otworach podków są zaślepki, należy je wyjąć za pomocą kopystki lub innego narzędzia. Następnie otwory trzeba przeczyścić i usunąć brud i resztki ściółki. Po oczyszczeniu warto otwory nagwintować gwintownikiem - hacele będzie łatwiej wkręcić. Hacele wkręcamy na początku ręką i dociągamy kluczem do haceli. Nie należy dokręcać zbyt mocno, bo mogą być później problemy z odkręceniem po treningu.

Konserwacja haceli i otworów w podkowach

Po jeździe hacele wykręcamy (nie wolno konia zostawiać w boksie w hacelach - nie tylko może się pokaleczyć, ale długotrwałe stanie w hacelach spowoduje naciągnięcie ścięgien i nienaturalne obciążenie stawów). Hacele należy oczyścić szmatką, przesmarować środkiem WD-40, który usunie wodę. Warto mieć dla haceli osobne pudełko, gdyż łatwo się gubią przechowywane luzem. Dobrze jest mieć komplet (z nadwyżką) kilku rodzajów haceli i dla każdego rodzaju przeznaczyć osobne opisane pudełko.

Po wykręceniu haceli czyścimy jeszcze otwory w podkowach i zakładamy zatyczki. Są różne ich rodzaje - gumowe wciskane w otwór, bawełniane lub wkręcane niby-hacele z płaskim łbem. Dzięki zatyczkom otwory będą zawsze czyste i dużo sprawniej wkręcimy hacele.

Sprzęt do wkręcania haceli

Zestawem minimum jest kopystka, szczotka do czyszczenia otworów i klucz do haceli. Jednak warto zaopatrzyć się w bardziej „profesjonalny” zestaw, czyli przyrząd do czyszczenia otworów na hacele (specjalnie wyprofilowany haczyk), gwintownik do czyszczenia gwintu otworów, klucz do haceli (świetnie nadaje się klucz nastawny), pudełko do przechowywania haceli, szmatka do wytarcia haceli z oleju lub brudu.

przyrząd do czyszczenia otworów

gwintownik

Zawsze:

• używaj haceli parami - jeden hacel z każdej strony kopyta
• po wewnętrznej stronie wkręcaj hacele tępe, ostre wkręcaj w otwory zewnętrzne
• zakładaj koniowi ochraniacze (kalosze), gdy jeździsz w hacelach
• hacele wkręcaj bezpośrednio przed jazdą, a wykręcaj po niej
• zakładaj najmniejsze możliwe hacele na dane warunki. Lekki poślizg jest lepszy niż blokowanie nogi konia, co może prowadzić do poważnych kontuzji. Wybieraj hacele, które w całości zagłębią się w grunt. Jeśli wejdą tylko częściowo, to koń nie będzie mógł równomiernie obciążać nogi.
• staraj się mieć kogoś do pomocy przy wkręcaniu i wykręcaniu haceli

Nigdy:

• nie wypuszczaj konia na wybieg w hacelach
• nie zostawiaj konia w stajni w hacelach
• nie przewoź konia w hacelach
• nie używaj haceli, gdy koń kuleje
• nie daj się nadepnąć - może to się skończyć poważną kontuzją

Kilka uwag końcowych

Używając haceli musimy zadbać o to, żeby podkowy były dobrze przymocowane do kopyt. Duże hacele łatwiej powodują zgubienie podkowy niż małe. Jeśli masz wątpliwości, jakich haceli użyć - wybierz te mniejsze lub zapytaj trenera.

Jeśli wybierasz się na zawody, to wyczyść otwory i je zamknij zaślepkami dzień wcześniej. W dniu zawodów będzie dużo łatwiej je wkręcić - zwłaszcza w zdenerwowaniu czy pośpiechu.

Jeśli koń nie chodził w hacelach, to na początek wybierz najmniejsze możliwe i pooprowadzaj go trochę zanim na niego wsiądziesz.

Cavaletti wprowadził do szkolenia koni Włoch Federico Caprilli, który na przełomie XIX i XX wieku zrewolucjonizował styl skoku i szkolenie jeźdźca i konia skokowego. Są różne typy cavaletti, inaczej zwanych kozłami (koziołkami). Najlepsze moim zdaniem są takie, które można ustawiać na trzech różnych wysokościach od 15-20 cm, przez 25-30 cm do 50 cm w najwyższym położeniu. Cavaletti powinny być zbudowane z krzyżaka z dość grubych kantówek oraz drąga o grubości 15-20 cm. Powinny być stabilne i na tyle mocne, żeby nie złamały się przy uderzeniu. Dobrze jest je zrobić w taki sposób, żeby można było postawić stabilnie jeden na drugim.

Cavaletti używane są w pracy w stępie, kłusie i galopie. W pracy w stępie odległości między nimi powinny wynosić 80-100 cm, w kłusie 130-150 cm, a w galopie 3-3,5 m. W pracy z młodym koniem w stępie i kłusie na początku kładziemy cavaletti w najniższej pozycji, dokładając stopniowo od 1 do 6 koziołków. Gdy koń przechodzi w rozluźnieniu i spokojnie możemy je podnieść do pozycji środkowej (25-30 cm).

Różne typy cavaletti. W pozycji A wysokość 50cm, B - 15-20 cm, C - 25-30 cm

W pracy w galopie stosujemy kozły na wysokości 50 cm ustawione w odlegałości 3,5 m. Przy pracy w galopie również stopniowo dostawiamy kolejne cavaletti od 1 do maksymalnie 6. Konie na większej ilości koziołków często zachowują się niespokojnie, usztywniają.

Praca na cavaletti może być prowadzona zarówno bez jeźdźca (w korytarzu), na lonży (koziołki należy wtedy układać na przedłużeniu promienia koła, będą się zwężały ku środkowi, a rozchodziły na zewnątrz) oraz pod jeźdźcem. W kłusie jeździec może na cavaletti jechać kłusem anglezowanym, półsiadem oraz pełnym siadem. Na młodym koniu najlepiej pokonywać kozły w kłusie anglezowanym lub półsiadem. Również dla słabszych jeźdźców polecam anglezowanie lub półsiad.

W zależności od doświadczenia konia można zmniejszać lub zwiększać odległości między kozłami, co pozwoli na urozmaicone ćwiczenia prowadzące do polepszenia kłusa zebranego, pośredniego czy też wyciągniętego. Ponieważ praca na kozłach wymaga od konia dużego zaangażowania wielu partii mięśni, nie należy przekraczać 20 minut pracy na cavaletti.

Bezpieczeństwo jeźdźca zapewniają między innymi kask i kamizelka ochronna. Zarówno kaski jak i kamizelki powinny spełniać pewne minimalne normy bezpieczeństwa określone standardami, czy też atestami. Nie wszystkie produkty na rynku spełniają te standardy. W skrócie opiszę te, które powinny spełniać kaski i kamizelki ochronne.

Kask czy toczek

Jeszcze całkiem niedawno na ujeżdżalniach i arenach sportowych całej Polski królowały eleganckie toczki z gumk, którą zakładało się pod brodę (choć na ogół się jej nie zakładało). Takie toczki może wyglądały elegancko (czasem jeszcze można panie w podobnych toczkach spotkać w mieście), ale absolutnie nie spełniały zadania ochrony głowy. Najczęściej przy upadku spadały z głowy zanim głowa dotknęła ziemi, często też przesuwały się na czoło i niżej i przy upadku powodowały złamanie nosa. Jeśli już siedziały na głowie w czasie upadku, to przy uderzeniu uginały się tak mocno, że śrubka mocująca ozdobny koreczek na czubku wbijała się w głowę.

Obecnie stosuje się w jeździectwie zarówno rekreacyjnym jak i sportowym kaski ochronne. Niewiele już jest stajni, w których na półkach można spotkać stare toczki. Jakie zatem warunki powinien spełniać kask jeździecki, żeby w miarę bezpiecznie w nim się czuć? Przede wszystkim powinien spełniać normy bezpieczeństwa, które w chwili obecnej są następujące:

EN 1384:1997 (w zależności od kraju mogą to być również oznaczenia: DIN EN 1384:1997, PN EN 1384:1997, BS EN 1384:1997) - jest to norma europejska, którą musi spełniać kask, by został dopuszczony do użytku w sporcie jeździeckim (również w Polsce). Warto wspomnieć, że w tej normie zakazano używania ochraniacza podbródka. Kask musi mieć trzy- lub czteropunktowe mocowanie.

PAS 015:1994 - brytyjski standard. Starszy od europejskiego, lecz wprowadzający bardziej rygorystyczne normy dotyczące ochrony głowy. Dopuszczony do używania w sporcie jeździeckim.

PAS 015:1998 - brytyjski standard, który znosi różnice między poprzednim standardem a normą europejską. Wprowadza również testy stabilności mocowania kasku.

Inne normy, które zapewniają bezpieczeństwo:

ASTMF 1163-95 - amerykański standard
ASTM Snell E95 (SEI) - amerykański
SNZ 3838 1998 - Australia/Nowa Zelandia

Decydując się na zakup kasku należy się kierować przede wszystkim zgodnością z normami, gdyż one gwarantują ochronę przy upadku. Ważną sprawą jest dopasowanie kasku. Na nic będą wszelkie normy bezpieczeństwa, czy tytanowe wkładki, jeśli kask będzie za mały lub za duży. Każdy producent określa dokładnie, w jaki sposób należy kask dopasować, żeby spełniał swoją funkcję ochronną.

Po każdym poważniejszym uderzeniu należy kask wymienić na nowy. Wewnątrz skorupy mogą pod wpływem uderzenia powstać naprężenia, czy mikro uszkodzenia i kask taki nie będzie już chronić w sposób wystarczający.

Kamizelka ochronna

Kamizelka ochronna ma za zadanie chronić żebra i kręgosłup oraz ogólnie tułów przed stłuczeniami. Materiały z których produkowane są kamizelki są wciąż udoskonalane, a ich krój się również zmienia, tak aby jak najlepiej chronić jeźdźca w czasie upadku. Kamizelki są obowiązkowe tylko w konkurencji WKKW (w próbie terenowej i do juniora włącznie w próbie skoków). W pozostałych konkurencjach jeździeckich nie ma wymogu ubierania kamizelek ochronnych. Polski Związek Jeździecki zaleca stosowanie kamizelek. Moim zdaniem dla wszystkich zawodników do juniora włącznie w konkursach WKKW i skoków stosowanie kamizelek powinno być obowiązkowe.

Jakie normy powinna zatem spełniać kamizelka? Obowiązującą normą jest norma europejska EN 13158:2000, często określana również jako BETA 2000. Organizacja BETA określa 3 poziomy bezpieczeństwa kamizelek ochronnych:

• poziom 1 - oznaczony kolorem czarnym - najniższy poziom ochrony, tylko dla licencjonowanych dżokejów
• poziom 2 - oznaczony kolorem brązowym - średni poziom ochrony, do stosowania w sytuacjach niskiego ryzyka
• poziom 3 - oznaczony kolorem fioletowym - normalny poziom ochrony, dopuszczony w sporcie jeździeckim
  

  

Również kamizelka, aby spełniała określone wymogi norm, musi być dobrze dopasowana. Producenci podają sposoby dopasowania kamizelek i sposób pomiaru ciała, aby dopasowywać odpowiedni rozmiar.